O tym, co znaczy być żywym – psychoterapia jako droga do odzyskiwania wewnętrznej żywotności

W życiu każdego człowieka zdarzają się momenty, w których coś w nas zamiera. Nie chodzi o dramatyczne wydarzenia, lecz o subtelne, codzienne doświadczenia: poczucie odłączenia od siebie, brak dostępu do własnych uczuć, wrażenie, że funkcjonujemy bardziej „z obowiązku” niż z żywej potrzeby. Thomas Ogden, jeden z najważniejszych współczesnych myślicieli psychoanalitycznych, opisuje ten stan jako utratę żywotności — utratę kontaktu z tym, co w nas najbardziej autentyczne. Jego książki Budzenie się do życia i Co to znaczy być żywym są próbą uchwycenia tego, jak człowiek może na powrót stać się żywy, a psychoterapia jest w nich przedstawiona jako przestrzeń, w której to ożywienie może się dokonać.

Ogden pisze o życiu nie jako o biologicznym fakcie, lecz jako o doświadczeniu. Można oddychać, chodzić do pracy, wykonywać obowiązki, a jednocześnie nie czuć, że się żyje. Życie w jego rozumieniu to zdolność do przeżywania — doświadczania uczuć, nawet jeśli są trudne; bycia w kontakcie ze sobą; reagowania na świat w sposób, który jest prawdziwy, a nie automatyczny. To właśnie ta zdolność często zanika, gdy człowiek przez lata musi radzić sobie z bólem, lękiem, samotnością czy presją. Wtedy pojawia się coś, co Ogden nazywa „martwotą psychiczną” — stanem, w którym człowiek przestaje czuć, aby móc przetrwać.

Psychoterapia staje się w tym kontekście przestrzenią, w której można powoli odzyskiwać dostęp do własnych uczuć. Nie chodzi o to, by było łatwo. Życie, które jest naprawdę przeżywane, bywa bolesne, intensywne, nieprzewidywalne. Ale jest też pełne — a pełnia ta jest czymś zupełnie innym niż emocjonalna pustka. W gabinecie terapeutycznym człowiek może po raz pierwszy od dawna poczuć, że coś w nim drgnęło, że jakaś część jego wewnętrznego świata zaczyna się poruszać. To często bardzo subtelne momenty: nagłe wzruszenie, nieoczekiwany smutek, złość, która wreszcie znajduje słowa. To właśnie te chwile są oznaką powrotu do życia.

Ogden podkreśla, że żywotność rodzi się w relacji. Człowiek nie ożywa w samotności. Potrzebuje drugiej osoby, która potrafi być obecna, uważna, gotowa pomieścić to, co trudne. W terapii ta obecność terapeuty staje się czymś w rodzaju „żywego lustra”, w którym pacjent może zobaczyć siebie takim, jakim jest naprawdę — nie takim, jakim powinien być, jakim próbuje być, czy jakim nauczył się udawać. To spotkanie dwóch osób, które wspólnie tworzą przestrzeń, w której może wydarzyć się coś nowego. Ogden nazywa to „trzecim” — doświadczeniem, które powstaje pomiędzy pacjentem a terapeutą i które pozwala człowiekowi poczuć siebie na nowo.

Bycie żywym oznacza również gotowość do odczuwania bólu. To paradoks, który Ogden opisuje z niezwykłą delikatnością: życie prawdziwe jest czasem trudniejsze niż życie odcięte. Ale tylko życie prawdziwe daje poczucie sensu. Martwota chroni, lecz jednocześnie odbiera możliwość przeżywania radości, bliskości, zachwytu, ciekawości. Psychoterapia nie polega więc na tym, by uczynić życie łatwiejszym, lecz na tym, by uczynić je bardziej prawdziwym. By człowiek mógł czuć — nawet jeśli to czucie bywa bolesne — bo tylko wtedy może naprawdę żyć.

W tym sensie terapia jest procesem budzenia się. Nie nagłym, nie spektakularnym, lecz powolnym, organicznym, często niepozornym. To droga, na której człowiek odzyskuje siebie kawałek po kawałku. Zaczyna słyszeć własne potrzeby, rozpoznawać emocje, reagować na świat w sposób bardziej spontaniczny i autentyczny. Zaczyna czuć, że jego życie należy do niego.

Jeśli czujesz, że Twoje życie stało się zbyt ciche, zbyt odległe, zbyt pozbawione barw — jeśli masz wrażenie, że funkcjonujesz, ale nie żyjesz — psychoterapia może być miejscem, w którym zaczniesz odzyskiwać kontakt ze sobą. Jeśli zmagasz się z trudnościami, szczególnie takimi, które mają charakter przewlekły lub nawracający, zapraszam do umówienia się na konsultację. To może być pierwszy krok ku temu, by znów poczuć, że naprawdę żyjesz.

Bibliografia 

Ogden, T. (2016). Budzenie się do życia. Warszawa: Wydawnictwo Imago.

Ogden, T. (2020). Co to znaczy być żywym. Warszawa: Wydawnictwo Imago.